Şairlerin, Filozofların ve Korsanların Limanı: Soli Pompeipolis Antik Kenti Gezi Rehberi
Akdeniz’in o parıldayan sahil ÅŸeridinde, Mersin’in en modern caddelerinin ve palmiyeli yürüyüş yollarının hemen yanı başında, modern apartman bloklarının arasından aniden göğe doÄŸru yükselen korint baÅŸlıklı devasa mermer sütunlar karşılar sizi. Burası; M.Ö. 700’lü yıllarda Ege’den gelen denizcilerin “GüneÅŸ” adını vererek kurduÄŸu, antik çaÄŸda bilimin ve felsefenin zirvesine çıkan, ardından Akdeniz’i sarsan korsan savaÅŸlarının ve büyük imparatorluk ittifaklarının merkezi olan kadim Soli Pompeipolis Antik Kenti’dir.
Soli Pompeipolis, sıradan bir ören yeri ya da kenarda kalmış bir taÅŸ yığını deÄŸildir. O; antik çaÄŸ dünyasında dilde yapılan kural hatalarını tanımlayan “Solisizm” teriminin doÄŸduÄŸu entelektüel bir coÄŸrafya, Roma Ä°mparatorluÄŸu’nun en büyük generallerinden Büyük Pompeius’un askeri ve siyasi dehasıyla küllerinden yeniden doÄŸan devasa bir metropoldür. Bugün denize sadece birkaç yüz metre mesafedeki ÅŸehir içi konumuyla, tarih, kültür ve fotoÄŸraf tutkunları için DoÄŸu Akdeniz’deki en sarsıcı, en büyüleyici duraklardan biridir. Gelin; anıtsal sütunlu caddelerinden antik liman mendireklerine, ulaşımdan gün batımı fotoÄŸraf tüyolarına kadar Soli Pompeipolis’i tüm ÅŸifreleriyle adım adım birlikte keÅŸfedelim.
1. Coğrafi Konum ve Lojistik Atlası: Şehrin Kalbindeki Tarih Vahası
Gezginlerin bir seyahat planı yaparken en çok arattığı “Soli Pompeipolis nerede, antik kente nasıl gidilir” sorularının pratik lojistik yanıtlarıyla baÅŸlayalım. Soli, Mersin’in ulaşımı en konforlu antik kentidir.
Soli Pompeipolis Antik Kenti, Mersin’in modern, çaÄŸdaÅŸ ve elit merkez ilçesi olan Mezitli sınırları içerisindedir. Kent, ilçenin sahile yakın olan ViranÅŸehir Mahallesi’nde yer alır.
- Lokasyon Kolaylığı: Antik kent, Akdeniz kıyısına ve Mezitli sahil kordonuna sadece 200-300 metre mesafededir. Mersin şehir merkezine (Akdeniz/Gar bölgesine) yaklaşık 11 km uzaklıkta olup, kentin batı gelişim aksının tam merkezindedir.
- Ulaşım ve Yol Tarifi: Åžehir merkezinden veya diÄŸer ilçelerden kalkan “ViranÅŸehir”, “Mezitli” veya “Soli” yazan tüm belediye otobüsleri ve ÅŸehir içi dolmuÅŸları antik kentin hemen önünden veya bir sokak arkasından geçer. Åžahsi aracınızla sahil yolunu (Adnan Menderes Bulvarı) batı yönünde takip ederek hiçbir virajlı daÄŸ yoluna sapmadan, tamamen düz ve konforlu bir sürüşle kentin giriÅŸine ulaÅŸabilirsiniz.
2. Güneş Şehrinden Roma Kolonisine: Soli Pompeipolis Tarihçe
Google’da “Soli Pompeipolis tarihi” veya “Solisizm terimi nereden gelir” diye aratan nitelikli tarih, felsefe ve arkeoloji meraklıları için bu bölüm kentin o ihtiÅŸamlı geçmiÅŸini aydınlatır.
Soli’nin kuruluÅŸu M.Ö. 700’lü yıllara, Ege Adaları’ndan gelen Rodoslu denizcilerin bu bereketli ve korunaklı sahile ayak basmasına dayanır. Antik Grekçe’de “Soli”, GüneÅŸ anlamına gelmekteydi ve kent kısa sürede DaÄŸlık Kilikya’nın en iÅŸlek limanlarından biri haline geldi.
Dil Bilimini Sarsan Kelime: Solisizm (Solecism)
M.Ö. 5. ve 4. yüzyıllarda Soli, felsefe, astronomi ve bilimin Akdeniz’deki en gür seslerinden biriydi. Dünyaca ünlü gökbilimci ve ÅŸair Aratos ile Stoacı felsefenin kurucularından Chrysippos buralıydı. Atina’dan gelen entelektüeller, Soli halkının Grekçe’yi kendilerine has, kuralsız ve oldukça bozuk bir ÅŸiveyle konuÅŸtuklarını fark etmiÅŸlerdir. Atinalılar bu yerel aÄŸzı tiye almak ve edebiyatta yapılan gramer/kural hatalarını tanımlamak için literatüre “Solisizm” (Dilde pot kırmak / kural hatası yapmak) terimini kazandırmışlardır. Bugün dünya edebiyatı ve dil biliminde kullanılan bu kelimenin kökleri Mezitli sokaklarında filizlenmiÅŸtir.
General Pompeius’un Korsan Hamlesi ve Yeniden Doğuş
M.Ö. 1. yüzyılda Akdeniz’deki otorite boÅŸluÄŸundan yararlanan Kilikya korsanları, Soli kentini yaÄŸmalayıp yerle bir etmiÅŸtir. Roma Senatosu bu büyük krizi çözmesi için dönemin en kudretli generali olan Büyük Pompeius‘u (Pompey) olaÄŸanüstü yetkilerle bölgeye göndermiÅŸtir. Muazzam bir donanmayla korsanları köşeye sıkıştıran general, dünya tarihinin en sıra dışı af hamlelerinden birini yapmıştır: Korsanları öldürmek yerine onları affetmiÅŸ, tarıma ve ticarete yönlendirmek amacıyla yakıp yıktıkları Soli kentini yeniden inÅŸa ederek buraya yerleÅŸtirmiÅŸtir. Kent, M.Ö. 66 yılındaki bu askeri dehadan sonra kurtarıcısının adını alarak Soli Pompeipolis (Pompeius’un GüneÅŸ Åžehri) olarak anılmaya baÅŸlanmış ve Roma’nın bölgedeki en zengin kolonisi olmuÅŸtur.
M.S. 6. yüzyılda yaşanan o devasa Kilikya depremleriyle limanı sular altında kalan ve binaları yıkılan kent, Arap akınlarının ardından terk edilmiş ve sessizliğe bürünmüştür.