İpek Yolu’nun Tarihi Gümrük Kapısı: Tarsus Bac Köprüsü Rehberi
Bazı tarihi yapılar heybetli saraylar ya da devasa tapınaklar kadar göz önünde değildir; ancak insanlık tarihinin akışını, ticaretin ve paranın rotasını onlar belirlemiştir. İşte Mersin’in Tarsus ilçesinin doğu girişinde, hak ettiği değeri turizm broşürlerinde pek göremeyen ama arkasındaki hikayeyle insanı büyüleyen tam bir mühendislik ve ticaret abidesi yükselir: Bac Köprüsü.
Tarihsel adıyla Justinianus Köprüsü olarak da bilinen bu yapı, tam 1500 yıldır ayakta. Ãœzerinden Kleopatra’nın, Romalı generallerin, Osmanlı kervanlarının ve Ä°pek Yolu tüccarlarının geçtiÄŸi bu köprü, yüzyıllar boyunca Çukurova’nın en önemli “vergi ve gümrük kapısı” olarak görev yaptı. Gelin, Tarsus’un bu saklı kalmış Roma mirasının taÅŸları arasında zamana meydan okuyan bir yolculuÄŸa çıkalım.
Bac Köprüsü Nerede ve Nasıl Gidilir?
Gezginlerin bir seyahat blogunda aradığı en pratik bilgi doğru konum ve ulaşımdır. Köprü, Tarsus’un giriş kapısı konumunda olduğu için bulması son derece kolaydır.
Bac Köprüsü, Mersin’in Tarsus ilçe merkezinin hemen doğu girişinde, Adana-Mersin eski karayolu (E-5) üzerinde, Berdan Nehri’nin (Antik Kydnos) eski yatağı üzerinde yer almaktadır.
- Kendi Aracınızla Ulaşım: Adana’dan Tarsus yönüne eski yoldan (E-5) geliyorsanız, Tarsus ilçe merkezine girmeden hemen önce sol tarafınızda köprünün o asil kemerlerini göreceksiniz. Mersin yönünden geliyorsanız, Tarsus merkezini geçip Adana çıkışına doğru ilerlediğinizde sağda kalır. Köprünün hemen yanındaki düzlüklere aracınızı ücretsizce park edebilirsiniz.
- Toplu Taşıma Ä°le Ulaşım: Mersin ve Adana arasında çalışan ÅŸehirlerarası dolmuÅŸlar ve otobüsler bu eski karayolunu kullanır. Åžoföre “Tarsus giriÅŸindeki tarihi Bac Köprüsü’nde” ineceÄŸinizi söylerseniz, sizi tam köprünün önünde indirirler.
- Mesafe ve Rota Kombinasyonu: Bac Köprüsü, bir önceki seansımızda yazdığımız Tarsus Şelalesi’ne araçla sadece 3 dakika (yaklaşık 1.5 km) mesafededir. Şelaleyi gezdikten sonra şehre girmeden önce buraya uğramak harika bir rota planıdır. Köprü; Tarsus Tren İstasyonu’na 2.5 km, Mersin şehir merkezine ise 30 km uzaklıktadır.
Şelale ile Başlayan Hikaye: İmparator Justinianus’un Çılgın Projesi
Google’da “Bac Köprüsü ne zaman yapılmıştır?” diye aratan tarih ve mimari meraklıları için bu bölüm içeriÄŸin altın deÄŸerindeki kalbidir. Bu köprünün kaderi, Tarsus Åželalesi’nin varoluÅŸ hikayesiyle tamamen aynıdır.
M.S. 6. yüzyıla kadar Berdan Nehri Tarsus’un tam ortasından akıyor ve şehri sık sık sular altında bırakıyordu. Bizans İmparatoru I. Justinianus (İstanbul’daki Ayasofya’yı da yaptıran ünlü imparator), şehri bu felaketten kurtarmak için nehrin yatağını değiştirtti ve suyu kentin dışına tahliye etti. İşte nehrin yeni yatağının üzerine, doğu yönünden şehre güvenli bir giriş sağlamak amacıyla muazzam bir taş köprü inşa ettirdi. Bu yüzden köprünün asıl tarihi adı Justinianus Köprüsü’dür.
“Justinianus”tan “Bac” Köprüsü’ne: Ticaretin ve Paranın Rotası
Peki, Bizans imparatorunun adını taşıyan bu köprüye Türkler neden Bac Köprüsü demiştir? İşte burası, ekonomi ve ticaret tarihi meraklılarını sitene kilitleyecek olan o muazzam anekdottur.
“Bac” kelimesi, Selçuklu ve Osmanlı hukukunda “Ticaret Vergisi / Gümrük Vergisi” anlamına gelir. Tarsus, antik çaÄŸdan Orta ÇaÄŸ’ın sonuna kadar doÄŸudan gelen Tarihi Ä°pek Yolu kervanlarının Akdeniz limanlarına ulaÅŸmadan önceki en kritik duraklarından biriydi.
Osmanlı’nın Gümrük Kapısı
Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu döneminde, DoÄŸu’dan, Halep’ten veya Adana ovasından gelip Tarsus’a ve Mersin limanlarına mal götüren tüm kervanlar, ÅŸehre sadece bu köprü üzerinden girmek zorundaydı. Köprünün başına kurulan Osmanlı gümrük karakolundaki görevliler, kervanlardaki malları tek tek sayar ve “Bac Resmi” (GeçiÅŸ ve ticaret vergisi) tahsil ederlerdi. Vergiyi ödemeyen kervan ÅŸehre alınmazdı. Ä°ÅŸte bu yüzden halk bu köprüye yüzyıllar boyunca “Vergi Köprüsü” yani Bac Köprüsü adını taktı.